Fundacje rodzinne w Polsce zyskują na znaczeniu i są postrzegane jako istotny instrument sukcesji rodzinnej, ale również źródło oszczędności podatkowych. Poza potencjalnymi korzyściami wynikającymi z ich założenia i funkcjonowania należy również wziąć pod uwagę skutki dotyczące ich likwidacji.
Przesłanki i formalne podstawy rozwiązania fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna może zostać rozwiązana w przypadku zaistnienia określonych przypadków:
1) Zajście okoliczności wskazanych w statucie fundacji rodzinnej
Do tego rodzaju zdarzeń można zaliczyć m. in. upływ okresu, na jaki powołano fundację rodzinną, zrealizowanie celu fundacji rodzinnej lub brak możliwości jego realizacji w przyszłości. Okoliczności te powinny wynikać ze statutu fundacji, co oznacza, że fundator na etapie zakładania fundacji rodzinnej powinien je jasno określić.
Jeżeli dojdzie do wystąpienia tych okoliczności, wówczas do rozwiązania fundacji rodzinnej powinno dojść na podstawie uchwały zgromadzenia beneficjentów (jeżeli statut przewiduje taki tryb) lub orzeczenia sądu rejestrowego, które następuje na wniosek beneficjenta albo z urzędu.
2) Zarządzanie fundacją rodzinną w sposób oczywiście sprzeczny z jej celem lub interesami beneficjentów
W takim przypadku do rozwiązania dochodzi również po orzeczeniu sądu rejestrowego na wniosek beneficjenta lub z urzędu. Dodatkowo sąd rejestrowy może wezwać zarząd fundacji rodzinnej do usunięcia naruszeń pod rygorem nałożenia grzywny na jego członków.
3) Niecelowość kontynuowania działalności fundacji rodzinnej z innych ważnych powodów
W tym przypadku pojęcie „ważnych powodów” można rozumieć dość szeroko, jeżeli nie zostały one zdefiniowane w statucie fundacji rodzinnej. Przykładem takiego zdarzenia, które spowoduje niecelowość kontynuowania działalności fundacji rodzinnej może być pojawienie się nowego instrumentu, który będzie bardziej adekwatny niż fundacja rodzinna.
Jeżeli zaistnieje taki przypadek, rozwiązanie następuje na podstawie jednomyślnej uchwały zgromadzenia beneficjentów lub orzeczenia sądu rejestrowego na wniosek beneficjenta albo z urzędu.
4) Zakończenie postępowania upadłościowego fundacji rodzinnej prowadzącej działalność gospodarczą
5) Rozwiązanie przez sąd rejestrowy w przypadkach określonych w ustawie
W takim przypadku konieczne jest wszczęcie postępowania z urzędu o rozwiązanie fundacji rodzinnej. Postępowanie to jest wszczynane przez sąd rejestrowy, jeżeli dojdzie np. do niezłożenia rocznych sprawozdań finansowych za dwa kolejne lata obrotowe mimo wezwania sądu rejestrowego
Proces likwidacji fundacji rodzinnej
W przypadku fundacji rodzinnej istotne jest rozróżnienie rozwiązania od likwidacji. Rozwiązanie jest to wykreślenie fundacji rodzinnej z rejestru fundacji rodzinnych. Z kolei likwidacja jest procesem poprzedzającym rozwiązanie.
Proces likwidacji rozpoczyna się z dniem uprawomocnienia się orzeczenia sądu rejestrowego o rozwiązaniu fundacji rodzinnej albo podjęcia przez zarząd lub zgromadzenie beneficjentów uchwały o rozwiązaniu fundacji rodzinnej.
Celem likwidacji jest zakończenie interesów bieżących fundacji rodzinnej, ściągnięcie wierzytelności oraz wypełnienie zobowiązań fundacji rodzinnej. W trakcie trwania likwidacji ograniczone są m. in. możliwości podejmowania nowych interesów przez likwidatorów i świadczenia na rzecz beneficjentów fundacji rodzinnej.
Fundatorzy, beneficjenci lub spadkobiercy fundatora mogą otrzymać mienie fundacji rodzinnej po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu pozostałych wierzycieli. Podział mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej odbywa się w sposób ustalony w statucie. Jeżeli statut nie przewidział sposobu podziału mienia, wówczas istotne jest, czy likwidacja dokonywana jest za życia fundatora.
Jeżeli fundator w dalszym ciągu żyje i statut nie reguluje kwestii podziału mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, wówczas fundator jest jedynym uprawnionym do otrzymania mienia. Jeżeli jest więcej fundatorów, wówczas pierwszeństwo w dalszym ciągu mają zapisy w statucie. W innym przypadku podział majątku odbywa się proporcjonalnie do wartości wniesionego mienia przez każdego z fundatorów, przy czym udział danego fundatora należy liczyć jako mienie wniesione przez tego fundatora, jego małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki itd.), wstępnych (rodziców, dziadków itd.) lub rodzeństwo.
Jeżeli do likwidacji fundacji rodzinnej dochodzi po śmierci fundatora i nie ma uprawnionego beneficjenta do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, wówczas mienie to przypada spadkobiercom fundatora.
Skutki podatkowe rozwiązania fundacji rodzinnej – podatek CIT
Fundacje rodzinne są podmiotowo zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Jednakże zwolnienie to nie ma zastosowania m. in. w przypadku przekazania lub pozostawienia do dyspozycji mienia przez fundację rodzinną z związku z jej rozwiązaniem.
W takim przypadku podstawą opodatkowania będzie przychód o wartości przekazanego lub pozostawionego do dyspozycji mienia, pomniejszony o wartość podatkową mienia wniesionego przez fundatora lub fundatorów. W przypadku mienia w postaci niepieniężnej przychód należy ustalić w wartości rynkowej tego mienia.
Wątpliwości może budzić sposób ustalenia wartości podatkowej. Pod tym pojęciem należy rozumieć wartość, która zostałaby rozpoznana jako koszt uzyskania przychodów, gdyby w momencie wprowadzenia mienia do fundacji, fundator postanowił je sprzedać zamiast wnieść do fundacji rodzinnej, przy czym wartość ta nie może być wyższa od wartości rynkowej tego mienia. Oznacza to, że fundacja rodzinna może rozpoznać quasi-koszt uzyskania przychodów.
Jeżeli fundacja rodzinna wyda mienie w związku z jej rozwiązaniem, wówczas będzie musiała zapłacić podatek według stawki 15% od przychodu pomniejszonego o wartość podatkową i wpłacić go na rachunek urzędu skarbowego do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wydano mienie.
Przykład
W 20XX Piotr Kowalski jako fundator ABC Fundacja Rodzinna wniósł do niej udziały w spółce E sp. z o.o., które zostały przez niego nabyte za łączną kwotę 5 000 zł. Dwa lata później podjęto uchwałę o rozwiązaniu fundacji rodzinnej i rozpoczęto jej likwidację. Po jej zakończeniu w ABC Fundacja Rodzinna w likwidacji do podziału pozostały udziały w spółce E sp. z o.o. o wartości rynkowej 100 000 zł, które zostaną wydane synowi Pana Piotra zgodnie z treścią statutu.
ABC Fundacja Rodzinna w likwidacji będzie obowiązana do zapłaty podatku według stawki 15%. Podstawą opodatkowania będzie wartość mienia pomniejszona o jego wartość podatkową, czyli kwota 95 000 zł. W efekcie kwota zobowiązania podatkowego wyniesie 14 250 zł.
Skutki podatkowe rozwiązania fundacji rodzinnej – podatek PIT
Wydanie mienia w związku z likwidacją fundacji rodzinnej ma skutki podatkowe również na gruncie podatku PIT. W takim przypadku zasady opodatkowania będą analogiczne jak w przypadku wypłaty świadczenia na rzecz beneficjenta.
Przychód z tytułu otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej jest przychodem z innych źródeł i podlega opodatkowaniu w wysokości uzależnionej od stopnia pokrewieństwa z fundatorem.
Fundator i jego najbliższa rodzina mogą skorzystać ze zwolnienia od podatku PIT w związku z otrzymaniem mienia. Najbliższą rodziną fundatora są w tym przypadku osoby należące do tzw. „zerowej grupy podatkowej”, czyli jego małżonek, zstępni (dzieci, wnuki itd.), wstępni (rodzice, dziadkowie itd.), pasierbowie, rodzeństwo, ojczym, macocha. Zwolnieniu będą podlegały przychody w części odpowiadającej proporcji, w której dany fundator wniósł mienie do fundacji rodzinnej. Oznacza to, że jeżeli np. 60% mienia fundacji rodzinnej zostało wniesione przez danego fundatora, wówczas 60% wartości przychodu zyskanego przez tego fundatora lub członków jego najbliższej rodziny będzie mogło skorzystać ze zwolnienia.
Stawka podatku PIT 10% została przewidziana dla przychodów uzyskiwanych z tytułu wydania mienia w związku z likwidacją fundacji rodzinnej przez osoby z I lub II grupy podatkowej, z kolei wyższą stawką opodatkowane będą przychody uzyskane przez pozostałe osoby.
Autorka: Natalia Bogaczyk – Konsultant | B-think Tax
Konsultacja merytoryczna: Katarzyna Schmidt – doradca podatkowy, Członek Zarządu | B-think Tax
