Relacje między podmiotami gospodarczymi mogą w istotny sposób wpływać na treść prezentowanych danych finansowych. Właśnie dlatego prawidłowa identyfikacja stron powiązanych stanowi jeden z fundamentów rzetelnej sprawozdawczości. Zarówno międzynarodowe, jak i krajowe standardy rachunkowości określają szczegółowe wymogi ujawniania informacji o transakcjach i saldach dotyczących stron powiązanych, a ich celem jest zapewnienie pełnej przejrzystości relacji mogących mieć wpływ na sytuację finansową jednostki.
Strony powiązane według Ustawy o rachunkowości
UoR koncentruje się przede wszystkim na powiązaniach wynikających ze struktury kapitałowej. Za jednostki powiązane uznaje podmioty tworzące grupę kapitałową. Kontrola sprawowana przez jednostkę dominującą jest tutaj elementem kluczowym — to ona pozwala kierować polityką finansową i operacyjną jednostki zależnej.
Ustawa o rachunkowości definiuje jednostki powiązane w sposób relatywnie wąski. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 43 UoR są to jednostki wchodzące w skład grupy kapitałowej, rozumianej jako jednostka dominująca wraz z jednostkami zależnymi. Ustawa szczegółowo precyzuje, kiedy jednostka staje się dominująca — jest nią podmiot sprawujący kontrolę, czyli posiadający zasadniczo ponad 50% praw głosu. Warto podkreślić, że w świetle UoR powiązania rozpatruje na poziomie podmiotów gospodarczych, a zatem ustawa z góry wyłącza osoby fizyczne. W efekcie zakres jednostek powiązanych w ujęciu UoR jest ograniczony głównie do relacji kapitałowych typu dominujący–zależny, a więc obejmuje wyłącznie część powiązań, które w praktyce mogą mieć wpływ na sprawozdawczość finansową.
Szersze ujęcie stron powiązanych w świetle MSR 24
Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej prezentują znacznie bardziej kompleksowe podejście. MSR 24 „Ujawnianie informacji na temat podmiotów powiązanych” rozszerza definicję stron powiązanych, obejmując nią nie tylko jednostki, lecz również osoby fizyczne mające kontrolę, współkontrolę lub znaczący wpływ na działalność jednostki sporządzającej sprawozdanie finansowe. Standard odnosi się także do członków kluczowego personelu kierowniczego oraz jednostek pozostających pod kontrolą takich osób.
W efekcie katalog stron powiązanych obejmuje jednostki dominujące, zależne, współzależne, stowarzyszone oraz podmioty znajdujące się pod wspólną kontrolą tych samych osób. Podejście zgodne z MSR 24 obejmuje więc nie tylko formalne powiązania kapitałowe, lecz także szeroko rozumiane relacje osobiste oraz rodzinne, które w praktyce mogą wpływać na warunki zawieranych transakcji czy sposób podejmowania decyzji.
Pełny katalog relacji zawiera punkt 9 MSR 24 i obejmuje znacznie więcej powiązań niż definicja krajowa. Według MSSF jednostki gospodarcze zobowiązane są analizować nie tylko strukturę kapitałową, ale również zależności i relacje osobowe, które mogą wpływać na decyzje gospodarcze.
Znaczenie prawidłowej identyfikacji stron powiązanych
Istnieje ryzyko, iż transakcje realizowane pomiędzy podmiotami powiązanymi mogą odbywać się na warunkach odbiegających od rynkowych, stanowić element wsparcia finansowego lub być narzędziem wpływania na wynik finansowy. Dlatego ujawnienia dotyczące stron powiązanych mają kluczowe znaczenie dla transparentności sprawozdawczej i dla ochrony użytkowników informacji finansowej przed zniekształconym obrazem sytuacji jednostki.
Transakcje z podmiotami powiązanymi, zgodnie z ogólną zasadą, powinny być realizowane na warunkach rynkowych, czyli takich, jakie byłyby możliwe do osiągnięcia między niezależnymi stronami. Ryzyko odstępstw od tej zasady jest jednak naturalnie wyższe w przypadku relacji wewnątrzgrupowych. Motywacje ekonomiczne właścicieli podmiotów powiązanych mogą różnić się od typowych relacji rynkowych — celem nie zawsze musi być maksymalizacja zysku każdej ze stron, ale optymalizacja podatkowa, preferencyjne finansowanie wybranej jednostki lub kształtowanie wyników grupy kapitałowej. Konsekwencją mogą być istotne zniekształcenia rentowności prezentowanej w sprawozdaniu.
Prawidłowa identyfikacja stron powiązanych oznacza konieczność bieżącego monitorowania struktury właścicielskiej, relacji zarządczych oraz powiązań osobowych i kapitałowych. Obejmuje również analizę charakteru transakcji, ich wpływu na sytuację finansową oraz sposobu ich prezentacji. To nie tylko obowiązek regulacyjny, ale też element budowania wiarygodności jednostki i zaufania ze strony interesariuszy.
Dlaczego prawidłowa identyfikacja stron powiązanych jest tak istotna?
Relacje między podmiotami powiązanymi mogą w istotny sposób wpływać na sytuację finansową jednostki — zarówno poprzez kształtowanie wyników, jak i poprzez przepływy pieniężne czy model finansowania działalności. Nieprawidłowa identyfikacja tych relacji prowadzi do zniekształcenia obrazu działalności, a w konsekwencji może utrudniać podejmowanie właściwych decyzji gospodarczych przez interesariuszy. Transparentność transakcji ze stronami powiązanymi jest więc warunkiem rzetelnej sprawozdawczości, pozwalającym ocenić, czy zdarzenia gospodarcze były realizowane na warunkach rynkowych, a ich wpływ został właściwie odzwierciedlony w sprawozdaniu finansowym.
Nasze podejście w B-think
W B-think przywiązujemy szczególną wagę do właściwej identyfikacji stron powiązanych oraz do zgodności ujawnień z Ustawą o rachunkowości i MSR 24. Każde zlecenie analizujemy indywidualnie, uwzględniając strukturę właścicielską jednostki, zakres powiązań kapitałowych oraz relacje osobowe, które mogą wpływać na sposób prowadzenia działalności. Wspieramy naszych klientów w prawidłowej klasyfikacji podmiotów powiązanych, ocenie charakteru transakcji oraz przygotowaniu odpowiednich ujawnień — tak, aby prezentowane informacje były nie tylko zgodne z regulacjami, ale również użyteczne dla interesariuszy. Naszym celem jest zwiększanie przejrzystości i wiarygodności danych finansowych, co w dłuższej perspektywie wzmacnia zaufanie do jednostki i jej sprawozdań finansowych.
Autor : Dawid Mazur
