Przyszłość fundacji rodzinnych w Polsce

Fundacje rodzinne zostały wprowadzone do porządku prawnego stosunkowo niedawno, ale cieszą się dużym zainteresowaniem ze strony podatników, którzy widzą w nich narzędzie do przeprowadzenia sukcesji, ale również formę optymalizacji podatkowej.

Planowane zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnych i prezydenckie weto

W wielu wypowiedziach Ministerstwo Finansów wskazywało na potrzebę zmian w przepisach dotyczących opodatkowania fundacji rodzinnych, które ograniczałyby optymalizacje. W 2025 r. opublikowany został projekt ustawy, który miał na celu opodatkowanie zbycia mienia przez fundacje rodzinne, jeżeli do tego zbycia doszłoby przed upływem 36 miesięcy od wniesienia mienia do fundacji.

Projekt nowelizacji został zawetowany przez Prezydenta, który wskazał, że zmiana przepisów naruszałaby zaufanie obywateli do państwa, gdyż ustawodawca pierwotnie zapowiadał, że jakiekolwiek zmiany zostaną wprowadzone po upływie 3 lat od wejścia w życie przepisów o fundacji rodzinnej.

Ograniczenie niedozwolonej optymalizacji przez fundacje rodzinne mimo prezydenckiego weta

Niemniej, prezydenckie weto nie spowodowało, że każda optymalizacja z wykorzystaniem fundacji rodzinnej jest legalna. Dotychczas ograniczanie optymalizacji widać w szczególności w postępowaniach o wydanie opinii zabezpieczających. Na 25 takich postępowań dot. fundacji rodzinnych dotychczas Szef KAS ośmiokrotnie wydał decyzję odmowną, wskazując na sztuczność działania. Najczęstszą przyczyną odmów był zamiar szybkiego zbycia składników majątku po wniesieniu do fundacji rodzinnej i natychmiastowa wypłata środków.

Wiceminister Neneman w odpowiedzi na interpelację poselską nr 5254 z 31.10.2024 r. (znak sprawy: DD6.054.14.2024) poinformował również, że rozpoczęte zostało postępowanie zmierzające do zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania wobec beneficjentów fundacji rodzinnej, których korzyści podatkowe szacuje się nawet na miliardy złotych.

Z perspektywy fundacji rodzinnych istotne znaczenie ma również uchwała nr 3/2025 Rady do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowaniu z dnia 29.05.2025 r. W treści uchwały Rada zwróciła uwagę, że nie należy oczekiwać, że podatnicy będą płacić możliwie jak najwyższe podatki i podejmując decyzje będą się kierować ich minimalizacją.

W ocenie Rady, nie można zatem oczekiwać, że fundator sprzeda akcje i następnie środki ze sprzedaży wprowadzi do fundacji rodzinnej, zamiast przeprowadzenia transakcji zbycia akcji za pośrednictwem fundacji. Rada dodatkowo zwróciła uwagę na specyfikę fundacji rodzinnych oraz konieczność uwzględnienia jej w interpretacji przepisów dot. klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Z treści uchwały wynika, że Szef KAS powinien całościowo analizować okoliczności sprawy, z uwzględnieniem celu powołania fundacji i zdarzeń, które nastąpią po zbyciu akcji.

Ponadto, Rada wskazała, że samo wykorzystanie fundacji rodzinnej oraz osiągnięcie przewidzianej ustawowo preferencji podatkowej nie może być automatycznie utożsamiane z unikaniem opodatkowania, jeżeli struktura realizuje funkcje sukcesyjne i inwestycyjne zamierzone przez ustawodawcę. Kluczowe znaczenie dla oceny pod kątem klauzuli GAAR ma sposób wykorzystania środków po zbyciu aktywów — w szczególności ich dalsza akumulacja i reinwestowanie w fundacji, a nie sama sprzedaż. Jednocześnie ewentualna abuzywność może dotyczyć wyłącznie konkretnych czynności, np. określonych wypłat na rzecz beneficjentów, a nie całej konstrukcji fundacji rodzinnej jako takiej.

Kolejny projekt ustawy?

Aktualnie można się spodziewać, że Rada Ministrów będzie w dalszym ciągu planować zmiany w zakresie fundacji rodzinnych. Okazją do tego będzie przegląd funkcjonowania fundacji rodzinnych, który powinien nastąpić po upływie 3 lat od wejścia w życie przepisów o fundacji rodzinnej. Jeżeli rząd i resort finansów podejmą decyzję o zmianach, wówczas możliwe jest, że kolejny projekt ustawy zostanie opublikowany na stronie RCL do końca 2026 r. lub już w 2027 r. Możliwe, że ewentualny projekt nowelizacji będzie zbliżony do poprzedniego i będzie uwzględniał również prezydenckie uwagi wyrażone w uzasadnieniu weta.

Na początku marca 2026 r. odbyły się prekonsultacje w zakresie przeglądu funkcjonowania fundacji rodzinnych, w których uczestniczyło m. in. Ministerstwo Finansów. Ponadto, Ministerstwo Rozwoju i Technologii opublikowało zestawienie uwag do ustawy o fundacji rodzinnej, wśród których znalazły się również uwagi dotyczące opodatkowania fundacji rodzinnych. Można się zatem spodziewać, że ewentualne zmiany obejmą również opodatkowanie fundacji rodzinnej i jej beneficjentów.

Komentarz B-think

Informacje dotyczące wydawania opinii zabezpieczających w sprawach fundacji rodzinnych napawają optymizmem i pozwalają przypuszczać, że transakcje z udziałem fundacji rodzinnych mogą być w dalszym ciągu bezpieczne. Szczególnie istotne znaczenie, naszym zdaniem, ma uchwała Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania, która powinna wpłynąć na stanowiska organów podatkowych w przyszłości. W konsekwencji, będą one dużo dogłębniej przyglądać się okolicznościom transakcji z udziałem fundacji rodzinnych przed dokonaniem oceny, czy w danym przypadku wystąpiła niedozwolona optymalizacja. Tendencje w tym zakresie są już widoczne w wydawanych opiniach zabezpieczających, bowiem w ostatnim czasie Szef KAS rzadziej wydaje decyzje odmowne.

Naszym zdaniem, znaczenie fundacji rodzinnych w procesach biznesowych może w najbliższych latach tym bardziej wzrosnąć ze względu na planowane zmiany w zakresie CIT estońskiego, który dzisiaj, obok fundacji rodzinnej, jest jednym z bardziej popularnych narzędzi optymalizacyjnych. Niemniej, trudno określić, jak dużą rolę odegrają te zmiany, gdyż projekt ustawy nie przeszedł jeszcze przez cały proces legislacyjny i od momentu opublikowania pierwszych założeń został zmodyfikowany.

Przy założeniu, że projekt nowelizacji Ustawy CIT nie ulegnie istotnym zmianom i zostanie podpisany przez Prezydenta, a nowelizacja przepisów o fundacji rodzinnej nie wejdzie w życie od 01.01.2027 r., od nowego roku sam proces wypłaty środków z podmiotu będzie zdecydowanie korzystniejszy w przypadku beneficjenta fundacji rodzinnej niż udziałowca spółki, co zaprezentowano poniżej.

Na potrzeby poniższego przykładu rozważamy 3 warianty związane z wypłatą środków:

• za pośrednictwem spółki opodatkowanej CIT estońskim jako wynagrodzenie za najem dla udziałowca opodatkowanego ryczałtem, ale z uwzględnieniem zmian proponowanych w projekcie nowelizacji Ustawy CIT.

• za pośrednictwem fundacji rodzinnej z założeniem, że nie dojdzie do zmiany opodatkowania świadczeń z fundacji rodzinnej oraz że beneficjentem jest osoba z tzw. zerowej grupy podatkowej fundatora;

• za pośrednictwem spółki opodatkowanej CIT estońskim jako wynagrodzenie za świadczenie usług najmu przez udziałowca opodatkowanego ryczałtem, zgodnie ze stanem prawnym w 2026 r. i z założeniem, że najem ten nie spełnia definicji ukrytego zysku na gruncie CIT estońskiego;

Na istotną zmianę w zakresie obciążeń podatkowych dla spółek opodatkowanych CIT estońskim niewątpliwie ma wpłynąć zmiana katalogu ukrytych zysków. Ponadto, dodatkowo zmianie mają ulec stawki ryczałtu w przypadku najmu na rzecz podmiotów powiązanych. W konsekwencji, dotychczas korzystniejszy CIT estoński może stracić na znaczeniu kosztem fundacji rodzinnej.

Autorka: Natalia Bogaczyk – Konsultant | B-think Tax

Konsultacja merytoryczna: Katarzyna Schmidt – doradca podatkowy, Członek Zarządu | B-think Tax