Prosta spółka akcyjna jest to spółka kapitałowa, która stosunkowo niedawno została wprowadzona do porządku prawnego w celu ułatwienia przedsiębiorcom założenia własnej spółki. O prostej spółce akcyjnej mówi się najczęściej w kontekście innowacji, start-upów, ale nie oznacza to, że pozostali przedsiębiorcy nie będą mogli skorzystać z tej formy prawnej prowadzenia biznesu.
Elementy charakterystyczne prostej spółki akcyjnej
Sama spółka charakteryzuje się licznymi uproszczeniami jak np.: minimalny kapitał akcyjny w wysokości 1 zł, możliwość wniesienia wkładu niepieniężnego w postaci pracy oraz zastąpienia zarządu i rady nadzorczej radą dyrektorów.
Jednym z charakterystycznych elementów prostej spółki akcyjnej jest również struktura posiadanych przez nią kapitałów. W przypadku PSA nie występuje kapitał zakładowy ani kapitał zapasowy. W ich miejscu przewidziano kapitał akcyjny, który pełni funkcję w zasadzie jednocześnie kapitału zapasowego i zakładowego.
Dodatkowo, podobnie jak w spółce akcyjnej, ustawodawca w Kodeksie spółek handlowych przewidział w pewnych okolicznościach obowiązek zasilania kapitału akcyjnego na pokrycie strat. W prostych spółkach akcyjnych odpis ten wynosi min. 8% zysku za dany rok obrotowy i należy go dokonywać aż kapitał akcyjny osiągnie wartość 5% sumy zobowiązań wynikającej z zatwierdzonego sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy.
W praktyce oznacza to, że jeżeli spółka zostanie wyposażona na początku w kapitał o niskiej wartości, a wartość zobowiązań spółki będzie wysoka, to będzie to oznaczać konieczność dokonania odpisu na kapitał akcyjny.
Ogólne zasady opodatkowania prostej spółki akcyjnej i jej akcjonariuszy
Prosta spółka akcyjna jest podatnikiem CIT na zasadach zbliżonych do spółek akcyjnych i z ograniczoną odpowiedzialnością. Zatem opodatkowany jest generalnie dochód osiągany przez spółkę.
Z kolei po stronie akcjonariuszy opodatkowany będzie udział w zysku osoby prawnej, którą jest prosta spółka akcyjna. Pod pojęciem udziału w zyskach osób prawnych można rozumieć również inne operacje niż dywidenda, w tym m. in. otrzymanie majątku w związku z likwidacją, odsetek w związku z pożyczką partycypacyjną, czy przeznaczenie dochodów na podwyższenie kapitału zakładowego.
Obowiązkowe odpisy z zysku w prostej spółce akcyjnej i skutki podatkowe
Przepisy Ustawy PIT (odpowiednio także Ustawy CIT) przewidują opodatkowanie po stronie wspólnika spółki „dochodu przeznaczonego na podwyższenie kapitału zakładowego (…) oraz dochodu stanowiącego równowartość kwot przekazanych na ten kapitał (fundusz) z innych kapitałów (funduszy) takiej spółki (…)” (art. 24 ust. 5 pkt 4 Ustawy PIT). Innymi słowy, opodatkowaniu po stronie wspólnika/akcjonariusza spółki podlegają kwoty przekazane na podwyższenie kapitału zakładowego w spółce z zysków spółki lub z innych kapitałów (np. kapitału zapasowego).
W dosłownym brzmieniu, pojęcie kapitału zakładowego odnosi się do kapitału zakładowego w spółce akcyjnej lub spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Jednakże w odniesieniu do PSA ustawodawca objął pojęciem „kapitału zakładowego” kapitał akcyjny prostej spółki akcyjnej. W praktyce oznacza to, że każde podwyższenie kapitału akcyjnego w prostej spółce akcyjnej ze środków spółki będzie oznaczało powstanie przychodu podatkowego po stronie jej akcjonariuszy. W konsekwencji, każdy obowiązkowy odpis z zysku spółki na kapitał akcyjny będzie powodował konieczność zapłaty podatku.
W przypadku spółki akcyjnej taki problem nie występuje, ponieważ obowiązkowy odpis zysku jest przekazywany na kapitał zapasowy tej spółki, który nie stanowi „kapitału zakładowego” w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym. Tym samym, w przypadku spółki akcyjnej, 8-proc. odpis nie wiąże się z koniecznością zapłaty podatku.
Konieczność zapłacenia podatku w związku z dokonaniem obowiązkowego odpisu w prostej spółce akcyjnej potwierdził Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 29.11.2023 r. (sygn. 0114-KDIP3-1.4011.749.2023.3.BS). Z jego stanowiskiem zgodził się również WSA w Bydgoszcz w wyroku z dnia 05.03.2024 r. (sygn. akt I SA/Bd 62/24).
Potrójne opodatkowanie prostej spółki akcyjnej?
Wyżej opisane zasady opodatkowania są argumentem przeciwko prostej spółce akcyjnej. Osoby, które zdecydują się na tę formę prawną działalności, powinny liczyć się z możliwością aż potrójnego opodatkowania tych samych środków.
Pierwszy raz opodatkowany zostanie zysk na poziomie spółki według stawki 19% lub 9% w przypadku małych podatników.
Drugi raz opodatkowany zostanie odpis z zysku na kapitał akcyjny, jeżeli wystąpi. Wówczas podatek ten wystąpi na poziomie akcjonariusza i będzie opodatkowany według stawki 19% zarówno dla podatników PIT i CIT.
Trzeci raz podatek może wystąpić również po stronie akcjonariusza i będzie on związany z faktyczną wypłatą środków z kapitału akcyjnego spółki (Kodeks spółek handlowych dopuszcza bowiem wypłaty z kapitału akcyjnego do akcjonariuszy). W tym przypadku będzie ona również opodatkowana zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wysokości 19%.
Jak uniknąć płacenia podatku trzykrotnie?
Konieczność płacenia w pewnych okolicznościach podatku trzykrotnie od tych samych zysków spółki znacznie obniża atrakcyjność prostej spółki akcyjnej. Jednym z rozwiązań w takim przypadku jest odpowiednie zaplanowanie proporcji kapitału akcyjnego i zobowiązań spółki. Dlatego warto na samym początku odpowiednio ustalić wartość kapitału akcyjnego, który będzie odpowiednio wyższy niż 5% sumy zobowiązań spółki i kontrolować ich wartość w trakcie funkcjonowania spółki, żeby ta proporcja była zachowana na koniec każdego roku obrotowego.
W przypadku gdy w prostej spółce akcyjnej nie wystąpi obowiązek dokonywania odpisu z zysku spółki na kapitał akcyjny, wówczas zasady opodatkowania prostej spółki akcyjnej nie będą odbiegać od opodatkowania spółki akcyjnej lub z ograniczoną odpowiedzialnością.
Katarzyna Schmidt – Doradca podatkowy, Członek Zarządu | B-think Tax
Natalia Bogaczyk – Konsultant | B-think Tax
